Nacht van de Sociologie, 21/11/2025, Rotterdam

Beste mensen, (dames en heren)

Mijn naam is Mark van Ostaijen, juryvoorzitter van de Sociologische Bril en ik heet u namens
de jury warm welkom in deze mooie Raadszaal van Arminius voor de uitreiking van de
vijfde Sociologische Bril.

Want wie wint na Sinan Cankaya, Warna Oosterbaan, Cody Hochstenbach en Hein de Haas
de vijfde Sociologische Bril? Wie wint dit – door Utrechtse kunstenaar Niels Janszen
vervaardigde- kunstwerk, een cheque van 2000,- euro (mogelijk gemaakt door zowel het
Fonds Publieke Sociologie als de Nederlandse Sociologische Vereniging) en uiteraard
eeuwige roem. (En even voor de duidelijkheid, dit is geen wisseltrofee, dus dit is een
definitief en levenslang bezit). 

Voordat ik de winnaar bekend zal maken, sta mij toe dat ik de spanning wat laat oplopen.
Want we hebben namelijk alle vijf auteurs van de shortlist hier in ons midden. En dat is
bijzonder, vanuit Gent tot Den Haag. Dat biedt een mooie kans om die auteurs te spreken
en wat meer te weten te komen over de prachtige boeken die ze hebben geschreven.
Zodoende is dit het spoorboekje voor het aankomende uurtje. Ik zal eerst kort iets zeggen
over de prijs, daarna hier vooraan de auteurs uitnodigen en een paar vragen stellen over
hun boek. Daarna zullen we overgaan tot de uitreiking van de prijs. Ten slotte is er ruimte
voor het publiek tot het stellen van enkele vragen aan de winnaar. En daarna is er ruimte
voor handtekeningenjagers, een meet & greet, en zijn alle boeken hier vanavond
verkrijgbaar bij de stand van Van Gennep. (en even voor de duidelijkheid, de winnaar zit in
ons midden, maar die weet -net als u- nog van niks. Dus als u het spannend vindt, dan moet
je nagaan hoe de auteurs zich voelen).

Zodoende, eerst even wat woorden over deze prijs. Het beste publieksociologische boek in
Nederland en Vlaanderen.

Dat begon een jaar geleden met een groslijst van meer dan 50 titels en is in verschillende
rondes teruggebracht tot een shortlist van vijf die vandaag zal resulteren in een winnaar.

En wat lag er dan vervolgens voor ons? Of het nu gaat om hoe te leven met een handicap
(Anais van Ertvelde), de onvanzelfsprekendheid van het gezin (Lotte Houwink ten Cate), het
effect van armoede (Tim ’s-Jongers of Michelle van Tongerloo), de erbarmelijke staat van
het openbaar bestuur (Kustaw Bessems), hoe kapitalisme en seksisme verweven zijn
(Doortje Smithuizen) of het gewicht van migratie (Jan van de Beek), het sociologisch
perspectief was all over the place en blonk uit met sterke sociale en culturele analyses.
Uiteindelijk werd van die longlist een shortlist van 5 samengesteld en ook die shortlist
bestrijkt een veelheid aan thema’s en sociologische disciplines. Van duurzaamheid, klasse
en grenzen, en van empirische tot antikoloniale sociologie; het kwam bij ons allemaal aan
bod.

Ik zeg uiteraard ‘ons’, want achter de uitreiking van de Sociologische Bril vanavond gaat
veel werk schuil. Dat had nooit gerealiseerd kunnen worden zonder de nimmer aflatende
steun van een zeskoppige Vlaams-Nederlandse jury. Die zijn hier vanavond ook nagenoeg
allemaal aanwezig vanuit Groningen tot aan Brussel, werkzaam van Leuven tot Amsterdam.
Ik noem deze toppers maar even bij naam, want mijn dank gaat uit naar Jaron Harambam,
Menno Hurenkamp, Rie Bosman, Rudi Laermans en Lore van Praag en secretaris Myrthe
Fransen die zich allemaal geheel belangeloos hebben ingezet voor deze prijs. Graag uw
applaus voor deze toppers!

Welnu, dit lijkt me het uitgelezen moment om over te gaan om de auteurs aan het woord te
laten. Waarom schreven ze hun boek en wat hebben ze ermee bereikt? Dus ik ga de auteurs
(in alfabetische volgorde) uitnodigen om hier even naar voren te komen. En ja, na afloop
daarvan zullen we overgaan tot het bekendmaken van de winnaar, dus ik houd u nog even
in spanning.

Fabian Dekker – Fabriekswerk

De jury omschrijft dit boek als een ‘’zeer toegankelijk boek. Ontzettend mooi dat er boeken
worden geschreven vanuit een eigen empirische dataset. Zeker in de mêlee aan boeken
waarin vooral wordt voortgeborduurd op andermans onderzoek is dit verfrissend. Het is
beknopt, handzaam maar geeft een puntig doorkijkje in werelden die niet voor alle lezers
toegankelijk zullen zijn. Zeker als onderdeel van een drieluik een zeer verdienstelijk project’’.

Mark Elchardus – Over grenzen

De jury omschrijft dit boek als: ‘een mooie essayistische schets van hoe we door de eeuwen
heen anders over grenzen en gemeenschap zijn gaan denken en deze hebben vormgegeven”.
Gestut in de sociologie, zonder zich sociologisch te beperken. Sterk historisch onderbouwd en
met brede uitwaaieringen naar de grote ontwikkelingen en daarin lijkt het een voortzetting
van Reset. De lezer wordt meegenomen op een aanstekelijke gedachtereis met een pleidooi
voor grenzen en vormt daarmee een tegenhanger van het boek van Albina Fetahaj’’.

Albina Fetahaj – Grenskolonialisme

De jury omschrijft dit boek als: ‘’Wat een debuut met een heel bijzonder boek. Hoe is het
mogelijk dat zo’n jonge schrijver zulke verrijkende nieuwe inzichten kan aanbrengen. Hier
hebben we veel van geleerd. Deze auteur heeft een bewonderenswaardige pen, want op deze
leeftijd zo’n sterk boek schrijven, dat belooft veel voor de toekomst. ‘’

Shivant Jhagroe – Voorbij Duurzaamheid

De jury omschrijft dit boek als: ‘’een uitstekend debuut. Inspirerend, vernieuwend en
leerzaam, juist vanuit de inbreng van de wereldsociologie en Global South. In dit boek wordt
het westen gedecentraliseerd, vanuit postkoloniale stemmen op een sterke, originele en
overtuigende manier. Zeer consequent toont het boek hoe klimaatvraagstukken niet los van
kolonialisme kan worden gezien. Erg interessant, want je kan na dit boek eigenlijk nooit meer
categorisch voor duurzaamheid zijn’’.

Dylan van Rijsbergen– de net-niet elite

De jury omschrijft dit boek als ‘’een echt publiekssociologisch boek. Toegankelijk geschreven
zonder grote denkers, grote thema’s of concepten uit de weg te gaan. Sterke kritiek op de
meritocratie en een zeer toegankelijke inleiding tot klassendenken en wat daarvan de
consequenties zijn. Sterker en minder anekdotisch dan eerdere boeken over klassen en elites
met bovendien een wake-up call voor die net-niet elite’’.

Welnu. Dat zijn de vijf genomineerden in alfabetische volgorde. Ik hoop dat het voorgaande
inzicht geeft in het verhaal achter het verhaal en dat we als jury een goed jaar hebben
gehad. Maar helaas, ‘kan er maar een de winnaar zijn’, zoals Henny Huisman zou zeggen.
Daarom ga ik over tot het formele gedeelte met het uitreiken van de Sociologische Bril 2024.

Dames en heren, de jury heeft namelijk gekozen voor het meest publiek-sociologische boek
dus het meest publiekstoegankelijke en meest sociologische boek. Of zoals een jurylid het
zei: dit zie ik mijn vader ook nog wel lezen.
De jury kiest ook voor een consistent boek. Een thema. Helder uitgelegd, met sprekende
voorbeelden, persoonlijke doorkijkjes en met een heldere boodschap.
Het boek behandelt grote denkers, zonder topzwaar te worden. Het is politiek en
maatschappelijk geëngageerd zonder uit de bocht te vliegen, is gestut vanuit een integere
sociologische basisen de auteur heeft daarmee een duidelijk sociologische bril gehanteerd.
Daarom is de winnaar van De Sociologische Bril 2024:

Dylan van Rijsbergen– de net-niet elite